Đêm 4/6/2012 có nguyệt thực một phần

Vào sáng ngày 06/06 tới, từ lúc Mặt trời mọc tới khoảng giữa trưa, người dân Việt Nam cùng nhiều nước trên thế giới sẽ được chiêm ngưỡng “lần đi qua đĩa Mặt trời của Kim tinh” (Venus transit) một trong những hiện tượng thiên văn hiếm gặp nhất được tiên đoán trước bởi con người.

Sao Kim sẽ xuất hiện như một đốm đen nhỏ di chuyển chậm cắt ngang Mặt Trời trong khoảng 7 tiếng. Hiện tượng này có thể không rực rỡ như Nhật Thực nhưng lại là một hiện tượng mà giới yêu thiên văn trên toàn thế giới đang lên cơn sốt vì tính hiếm gặp của nó và được mệnh danh là hiện tượng thiên văn thế kỷ. Đây có thể là lần duy nhất quan sát được trong cuộc đời của mỗi chúng ta bởi nếu bạn bỏ lỡ thì phải đến tháng 12/2117 sự kiện này mới diễn ra một lần nữa.

Sao kim như một đốm đen nhỏ trên đĩa Mặt Trời. Ảnh chụp qua kính thiên văn. Nguồn Internet

Lần quan sát Venus transit sắp tới hầu như các nước trên thế giới đều quan sát được. Ở các nước Trung Á, Ấn Độ và Tây Âu quan sát từ lúc Mặt trời mọc sáng ngày 06/06 còn Bắc Trung Mỹ có thể quan sát được lúc Mặt trời lặn ngày 05/06. Việt Nam khá may mắn nằm trong vùng quan sát được gần như toàn bộ diễn biến của sự kiện lần này, từ lúc Mặt trời mọc khoảng 5h30 tới gần 11:44AM, trong hơn 6 giờ (giờ tương ứng tại Hồ Chí Minh).

Đừng bỏ lỡ dịp cuối trong đời
Trong 8 năm Sao Kim sẽ di chuyển đến vị trí chính giữa của Trái Đất và Mặt Trời  5 lần, thời điểm này các nhà thiên văn gọi là giao hội. Nếu như quĩ đạo quay quanh Mặt Trời của Trái Đất và Sao Kim trùng nhau thì lần giao hội nào chúng ta cũng sẽ thấy Sao Kim di chuyển qua Mặt Trời khi nhìn từ Trái Đất. Thế nhưng mặt phẳng quĩ đạo Trái Đất và Sao Kim quay quanh Mặt Trời lại nghiêng với nhau một góc khoảng 3.4 độ khiến cho hiện tượng này diễn ra cực kì hiếm. Chỉ khi nào giao hội diễn ra vào ngay thời điểm Sao Kim ở gần vị trí giao nhau giữa 2 mặt phẳng quĩ đạo thì hiện tượng Venus Transit mới có thể diễn ra. Sao Kim đi qua Mặt Trời thường xảy ra liên tiếp 2 lần cách nhau 8 năm, nhưng sau đó phải hơn 1 thế kỉ mới có thể quan sát lại. Lần gần đây nhất là vào năm 2004 nên tháng 6 này sẽ là lần cuối cùng cho tất cả chúng ta quan sát, vì lần kế tiếp sẽ đến tận năm 2117.

Trong quá khứ, tính từ lúc phát minh ra kính thiên văn (1610) thì chỉ có 7 lần Venus transit diễn ra mà thôi.Venus transit là hiện tượng có vị trí quan trọng trong lịch sử thiên văn học. Các nhà khoa học đã từng dùng nó để tính toán khoảng cách từ chúng ta tới Mặt trời dùng phương pháp thị sai, định luật III Kepler và phương pháp đo đạc tam giác. Từ các thông tin thu thập này, quy mô của hệ Mặt trời và khoảng cách tới các hành tinh khác dần hé lộ, và cũng từ quan sát Venus transit mà các nhà khoa học khám phá ra khí quyển hành tinh này.

Ngày nay các nhà khoa học vẫn hào hứng với Venus transit vì nhiều lí do khác. Ví dụ như tàu Solar Dynamics Observatory của NASA sẽ quan sát hiện tượng này vào tháng 6 nhằm kiểm tra thiết bị và nghiên cứu thêm về khí quyển của Kim Tinh. Và kính thiên văn không gian Hubble cũng sẽ quan sát venus transit bằng cách sử dụng Mặt Trăng như một tấm gương để thử nghiệm một phương pháp vốn có thể thám hiểm khí quyển của những hành tinh ngoài hệ xa xôi.

Khoảnh khắc Sao Hôm biến chuyển thành Sao Mai.
Sao Kim trong dân gian Việt Nam còn có 2 cái tên quen thuộc là Sao Hôm và Sao Mai. Do sự di chuyển quay quanh Mặt Trời của Sao Kim mà có lúc ta nhìn thấy nó ở phía Tây khi Mặt trời vừa lặn, đó là lúc nó có tên gọi là Sao Hôm. Ngược lại vài tháng sau Sao Kim sẽ xuất hiện khi Mặt Trời mọc ở hướng Đông khi đó nó có tên gọi là Sao Mai. Vào sáng ngày 6/6/2012 này chúng ta sẽ chứng kiến một khoảnh khắc thú vị khi Sao Kim di chuyển từ phía Đông sang phía Tây của Mặt Trời chuyển biến tên gọi từ Sao Hôm sang Sao Mai. Và có lẽ chỉ một lần trong đời ta có thể thấy và cảm nhận được rõ thời điểm này.

Làm thế nào để quan sát hiện tượng cực kì thú vị này?
Quan sát Sao Kim đi qua Mặt Trời cũng giống như quan sát Nhật Thực, có nghĩa là chúng ta phải có những dụng cụ để bảo vệ mắt
Ta có thể quan sát trực tiếp bằng mắt thông qua kính chuyên dụng để quan sát nhật thực, được các tổ chức thiên văn có uy tín sản xuất.

Các thành viên HAAC quan sát Mặt Trời với kính chuyên dụng

Ngoài ra có thể dùng kính thợ hàn có độ tối 14 để quan sát, hoặc một giải pháp rẻ tiền là để một tấm gương nhỏ trong chậu nước pha mực đen và quan sát bóng mặt trời được phản chiếu.

Các nhà thiên văn khuyến cao không dùng phim X quang, kính râm, giấy nhôm gói quà... các thiết bị tự chế để làm giảm ánh sáng của mặt trời khi quan sát, vì sẽ không đảm bảo lọc được các tia tử ngoại, hồng ngoại gây tổn hại cho mắt có thể dẫn đến giảm thị lực vĩnh viễn.
Đối với những người có kính thiên văn hoặc ống nhòm có thể hướng kính về phía Mặt Trời và chiếu ảnh qua một tấm bìa đặt ở phía sau. Và chỉ có thể quan sát trực tiếp khi có thiết bị lọc mặt trời chuyên dụng che ở vật kính.

Ống nhòm với lọc chuyên dụng che ở đầu ống kính

Để được tư vấn hướng dẫn cụ thể về các cách quan sát an toàn xin các bạn tham gia thảo luận ở diễn đàn CLB hoặc gửi thư về hộp mail This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

Hiện nay HAAC chúng tôi có bán kính quan sát Mặt Trời do tổ chức Astronomers Without Border sản xuất thông tin xin đọc tại www.thienvanhoc.org

Nguyễn Tuấn - HAAC

CLIP Hướng dẫn quan sát Sao Kim đi qua Mặt Trời